چکیده جلسه هشتم دوره جامع آموزش مجازی، بیع و خیارات؛ سیر مبانی تا آثار
شرایط متعاقدین
شرط قصد در متعاقدین
یکی از شرایط متعاقدین، «قصد» است. مراد از قصد در اینجا، قصد عنوان (= قصد انشا) است، نه قصد قربت؛ زیرا عقد و ایقاع از جمله عبادات نیستند تا بدون قصد قربت محقق نگردند.از آنجا که قصد، در تحلیل معنای عقد معتبر است، اگر قصد محقق نشود، عقد باطل است. فقدان قصد، صورتهای متعددی دارد:
۱. فقدان قصد لفظ: گاهی شخص، قصد لفظ ندارد؛ مانند کسی که از روی سبق لسان یا در حال خواب، بیهوشی، اغما یا مستی، الفاظ صیغه عقد از دهانش خارج شود.
۲. فقدان قصد معنا با وجود قصد لفظ: گاهی شخص قصد لفظ را دارد، اما قصد معنا ندارد؛ مانند اینکه صیغه انشای عقد بیع را ادا میکند تا ببیند آیا آن را درست تلفظ میکند یا خیر؟در دو مورد عدم قصد معنا، مصداق پیدا میکند:اول: ندانستن معنای لفظ: اگر کسی معنای لفظ را نداند، معقول است که قصد لفظ داشته باشد، اما قصد معنا نکند.
دوم: عدم توجه به معنای کلمه با وجود علم به آن: گاهی شخص به معنای لفظ علم دارد، اما به آن توجه ندارد. مثل کسی که به شوخی الفاظ عقود را بر زبان جاری و انشاء کند.فقهاء از این نقطه به بعد به این مسئله میپردازند که آیا در عقد فضولی، قصد وجود دارد یا خیر؟
تعریف فضولی در اصطلاحات فقهی
1. شهید اول: «هو الكامل غير المالك للتّصرف». مراد از عبارت «غیر مالک تصرف» کسی است که «مالکِ تصرّف در ملک دیگری» یا حتی«در ملک خود» نیست. برای نمونه، اگر باکره رشیده برای خودش عقد نکاح منعقد کند، چون پدر نسبت به او ولایت و حقّی دارد، این عمل نیز مشمول فضولی میگردد.
2. تعریف عامه: «أنه العاقد بلا إذن من يحتاج إلى إذنه»، یعنی فضولی عاقدی است که فاقد اذن کسی باشد که عقد محتاج به اذن اوست.
3. تعریف برگزیده: فضولی عقدی است که در صحّت آن، اذن یا اجازه دیگری معتبر باشد.
